Soạn bài Giá trị văn học và tiếp nhận văn học

Soạn bài Giá trị văn học và tiếp nhận văn học
Soạn bài Giá trị văn học và tiếp nhận văn học

Giá trị văn học và tiếp nhận văn học được biên soạn bởi Tra Đáp Án đem lại các phần như sau



I. GIÁ TRỊ VĂN HỌC

* Khái quát chung:

– Giá trị văn học là sản phẩm kết tinh từ quá trình văn học, đáp ứng những nhu cầu khác nhau của cuộc sống con người, tác động sâu sắc tới con ngưòi và cuộc sống.

– Những giá trị cơ bản:

+ Giá trị nhận thức.

+ Giá trị giáo dục.

+ Giá trị thẩm mĩ.

1. Giá trị nhận thức

a. Cơ sở:

– Tác phẩm văn học là kết quả của quá trình nhà văn khám phá, lí giải hiện thực đời sống rồi chuyển hoá những hiểu biết đó vào nội dung tác phẩm. Bạn đọc đến với tác phẩm sẽ được đáp ứng nhu cầu về nhận thức.

– Mỗi người chỉ song trong một khoảng thời gian nhất định, ở những không gian nhất định với những mối quan hệ nhất định. Văn học có khả năng phá vỡ giới hạn tồn tại trong thời gian, không gian thực tế của mỗi cá nhân, đem lại khả năng sống cuộc sống của nhiều người, nhiều thời, nhiều nơi.

– Giá trị nhận thức là khả năng của văn học có thể đáp ứng được yêu cầu của con người muốn hiểu biết cuộc sống và chính bản thân, từ đó tác động vào cuộc sống một cách có hiệu quả.

b. Nội dung: 

– Quá trình nhận thức cuộc sống của văn học: nhận thức nhiều mặt của cuộc sống với những thời gian, không gian khác nhau (quá khứ, hiện tại, tương lai, các vùng đất, các dân tộc, phong tục, tập quán,…).

– Quá trình tự nhận thức của văn học: người đọc hiểu được bản chất của con người nói chung (mục đích tồn tại, tư tưởng, khát vọng, sức mạnh của con người), từ đó mà hiểu chính bản thân mình.

2. Giá trị giáo dục

a. Cơ sở:

– Con người không chỉ có nhu cầu hiểu biết mà còn có nhu cầu hưóng thiện, khao khát cuộc sống tốt lành, chan hoà tình yêu thưong.

– Nhà văn luôn bộc lộ tư tưởng – tình cảm, nhận xét, đánh giá,… của mình trong tác phẩm. Điều đó tác động lớn và có khả năng giáo dục người đọc.

– Giá trị nhận thức luôn là tiền đề của giá fri giáo dục. Giá trị giáo dục làm sâu sắc thêm giá trị nhận thức.

b. Nội dung:

– Văn học đem đến cho con người những bài học quý giá về lẽ sống.

– Văn học hình thành trong con người một lí tưởng tiến bộ, giúp họ có thái độ và quan điểm đúng đắn về cuộc sống.

– Văn học giúp con người biết yêu ghét đúng đắn, làm cho tâm hồn con người trở nên lành mạnh, trong sáng, cao thượng hơn.

– Văn học nâng đỡ cho nhân cách con người phát triển, giúp cho họ biết phân biệt phải – trái, tốt – xấu, đúng – sai, có quan hệ tốt đẹp và biết gắn bó cuộc sống của cá nhân mình với cuộc sống của con người.

– Đặc trưng giáo dục của văn học là từ con đường cảm xúc đến nhận thức, tự giáo dục (khác với pháp luật, đạo đức,…). Văn học cảm hoá con người bằng hình tượng, bằng cái thật, cái đúng, cái đẹp nên nó giáo dục một cách tự giấc, thấm sâu, lâu bền. Văn học không chỉ góp phần hoàn thiện bản thân con người mà còn hướng con người tới những hành động cá thể, thiết thực, vì một cuộc đời ngày càng tốt đẹp hơn.

3. Giá trị thẩm mĩ

a. Cơ sở:

– Con người luôn có nhu cầu cảm thụ, thưởng thức cái đẹp.

– Thế giới hiện thực đã cỏ sẵn cái đẹp nhưng không phải ai cũng có thể nhận biết và cảm thụ. Nhà văn, bằng năng lực của mình đã đưa cái đẹp vào tác phẩm một cách nghệ thuật, giúp người đọc vừa cảm nhận được cái đẹp cuộc đời vừa cảm nhận được cái đẹp của chính tác phẩm. 

– Giá trị thẩm mĩ là khả năng của văn học có thể đem đến cho con người những rung động trước cái đẹp (cái đẹp của cuộc sống và cái đẹp của chính tác phẩm):

b. Nội dung:

– Văn học đem đến cho con người những vẻ đẹp muôn hình, muôn vẻ của cuộc đời (thiên nhiên, đất nước, con người, cuộc đời, lịch sử,…).

– Văn học đi sâu miêu tả vẻ đẹp con người (ngoại hình, nội tâm, tư tưởng – tình cảm, những hành động, lời nói,…).

– Văn học có thể phát hiện ra vẻ đẹp của những sự vật rất nhỏ bé, bình thường và cả những, vẻ đẹp đồ sộ, kì vĩ.

– Hình thức đẹp của tác phẩm (kết cấu, ngôn ngữ,…) cũng chính là một nội dung quan trọng của giá trị thẩm mĩ.

II. TIẾP NHẬN VĂN HỌC

1. Tiếp nhận trong đời sống văn học

– Tiếp nhận văn học là quá trình người đọc hoà mình vào tác phẩm, rung động với nó, đắm chìm trong thế giới nghệ thuật được dựng lên bằng ngôn từ, lắng tai nghe tiếng nói của tác giả, thưởng thức cái hay, cái đẹp, tài nghệ của người nghệ sĩ sáng tạo. Bằng trí tưởng tượng, kinh nghiệm sống, vốn văn hoá và bằng cả tâm hồn mình, người độc khám phá ý nghĩa của từng câu chữ, cảm nhận sức sống của từng hình ảnh, hình tượng, nhân vật,… làm cho tác phẩm từ một văn bản khô khan biến thành một thế giới sống động, đầy sức cuốn hút.

– Tiếp nhận văn học là hoạt động tích cực của cảm giác, tâm trí người đọc nhằm biến văn bản thành thế giới nghệ thuật trong tâm trí mình.

– Phân biệt tiếp nhận và đọc: tiếp nhận rộng hơn đọc vì tiếp nhận có thể bằng truyền miệng hoặc bằng kênh thính giác (nghe).

2. Tính chất tiếp nhận văn học

– Tiếp nhận văn học thực chất là một quá trình giao tiếp (tác giả và người tiếp nhận, người nói và ngưòi nghe, người bày tỏ và ngưòi chia sẻ, cảm thông). Vì vậy, gặp gỡ, đồng điệu hoàn toàn là điều khó. Điều này thể hiện ở hai tính chất cơ bản sau:

+ Tính chất cá thể hoá, tính chủ động, tích cực của người tiếp nhận. Các yếu tố thuộc về cá nhân có vái trò quan trọng: năng lực, thị hiếu, sở thích, lứa tuổi, trình độ học vấn, kinh nghiệm sống,… Tính khuynh hướng trong tư tưởng, tình cảm, trong thị hiếu thẩm mĩ làm cho sự tiếp nhận mang đậm nét cá nhân. Chính sự chủ động, tích cực của người tiếp nhận đã làm tăng thêm sức sống cho tác phẩm.

+ Tính đa dạng, không thống nhất: cảm thụ, đánh giá của công chúng về một tác phẩm rất khác nhau, thậm chí cùng một người ở nhiều thời điểm có nhiều khác nhau trong cảm thụ đánh giá. Nguyên nhân ở cả tác phẩm (nội dung phong phú, hình tượng phức tạp, ngôn ngữ đa nghĩa,…) và người tiếp nhận (tuổi tác, kinh nghiêm, học vấn, tâm trạng,…).

3. Các cấp độ tiếp nhận văn học

a. Có ba cấp độ tiếp nhận văn học:

– Cấp độ thứ nhất: cảm thụ chỉ tập trung vào nội dung cụ thể, nội dung trực tiếp của tác phẩm. Đây là cách tiếp nhận đon giản nhung khá phổ biến.

– Cấp độ thứ hai: cảm thụ qua nội dung ừực tiếp để thấy được nội dung tư tưởng của tác phẩm.

– Cấp độ thứ ba: cảm thụ chú ý đến cả nội dung và hình thúc để thấy được giá trị tư tưỏng và giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

b. Để tiếp nhận văn học có hiệu quả thực sự, người tiếp nhận cần:

– Nâng cao trình độ.

– Tích luỹ kinh nghiệm.

– Trân trọng tác phấm, tìm cách hiếu tác phấm một cách khách quan, toàn vẹn.

– Tiếp nhận một cách chủ động, tích cực, sáng tạo, hướng tới cái hay, cái đẹp, cái đúng.

– Không nên suy diễn tuỳ tiện.

Giá trị văn học và tiếp nhận văn học
Giá trị văn học và tiếp nhận văn học

III. Soạn bài Giá trị văn học và tiếp nhận văn học

Câu 1 (trang 191 sgk ngữ văn 12 tập 2)

Giá trị của văn học ảnh hưởng, tác động sâu sắc tới con người và cuộc sống:

    + Giá trị nhận thức

    + Giá trị thẩm mĩ

    + Giá trị giáo dục

* Giá trị nhận thức: phản ánh hiện thực, khám phá, lí giải đời sống con người ở nhiều không gian, thời gian khác nhau, mọi thời đại, xứ sở.

Văn học phản ánh quá trình nhận thức thế giới, tự nhận thức bản thân mình của mỗi người.

*Giá trị giáo dục

    + Văn học mang giá trị giáo dục, thông qua việc nhận thức cuộc sống đẹp, người viết nêu ca ngợi giá trị sống tốt đẹp, lên án thói hư tật xấu nhằm tạo ra những bài học giáo dục sâu sắc.

Ngay cả khi văn học miêu tả cái xấu, cái ác thì vẫn có tác dụng giáo dục tốt đến độc giả, nếu nhà văn có cái tâm trong sáng, thái độ phê phán đúng mực, hợp lý thông qua những hình tượng nghệ thuật độc đáo, sáng tạo

  • Giá Trị thẩm mĩ

Giá trị nhận thức, giá trị giáo dục của văn học có thể phát huy tích cực khi gắn với giá trị tạo nên đặc trưng của văn học, giá trị thẩm mĩ. Giá trị thẩm mĩ có khả năng của văn học có thể phát hiện, miêu tả những vẻ đẹp của cuộc sống một cách sinh động,giúp con người cảm nhận được, rung cảm với những vẻ đẹp phong phú, rộng lớn từ tình cảm, thế giới bên ngoài.

– Vẻ đẹp văn học hài hòa giữa hình thức với nội dung, mang lại những tình cảm thẩm mỹ cho người đọc

Câu 2 (Trang 191 sgk ngữ văn 12 tập 2)

Mối quan hệ mật thiết giữa các giá trị văn học khác nhau

    + Ba mối quan hệ mật thiết không tách rời, tác động đến người đọc (khái niệm chân, thiện, mĩ)

– Giá trị nhận thức làm tiền đề giá trị giáo dục, giá trị giáo dục làm sâu sắc thêm giá trị nhận thức

– Không có nhận thức đúng đắn, văn học không thể giáo dục con người

– Giá trị nhận thức, giá trị giáo dục được phát huy tích cực nhất khi gắn với giá trị thẩm mĩ

Câu 3 (Trang 191 sgk ngữ văn 12 tập 2)

Tiếp nhận văn học, rung động với nó, đắm chìm trong thế giới nghệ thuật của tác phẩm, lắng nghe tiếng nói của tác giả, thưởng thức cái hay, cái đẹp và tài nghệ của tác giả.

Hai tính chất cơ bản:

    + Tính chất cá thể hóa, chủ động, tích cực của người tiếp nhận. Yếu tố thuộc về cá nhân và vai trò quan trọng: năng lực, thị hiếu, sở thích, lứa tuổi, trình độ học vấn, kinh nghiệm sống…

Tính khuynh hướng trong tư tưởng, tình cảm, lứa tuổi, trình độ học vấn, kinh nghiệm sống…

Khuynh hướng tư tưởng tình cảm, thị hiếu thẩm mĩ làm cho sự tiếp nhận đậm nét cá nhân

Sự chủ động, tích cực của người tiếp nhận làm tăng sức sống cho tác phẩm

    + Tính đa dạng, không thống nhất: cảm thụ, đánh giá của công chúng về một tác phẩm khác nhau, thậm chí cùng một người ở nhiều thời điểm khác nhau

Câu 4 (trang 191 sgk ngữ văn 12 tập 2)

Cấp độ tiếp nhận văn học:

– Cảm thụ tập trung vào nội dung cụ thể, toàn bộ câu chuyện tác giả muốn nói gì

– Cảm thụ qua nội dung trực tiếp, thấy được nội dung tư tưởng tác phẩm ‘

– Cảm thụ chú ý tới nội dung, hình thức nghệ thuật, thấy được giá trị tư tưởng, nghệ thuật, đòi hỏi người đọc phải có năng lực cảm thụ

IV. Luyện tập giá trị văn học và tiếp nhận văn học

Bài 1 (trang 191 sgk ngữ văn 12 tập 2)

Tuy nhiên khi nói tới giá trị cao quý nhất của văn chương thì đúng là “văn chương làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn”

Bởi: văn chương khơi gợi trong con người những tình cảm tốt đẹp chưa có và đã có.

    + Văn chương mở ra những khát vọng, gieo cho con người những tình cảm cao đẹp.

    + Văn chương phát hiện, miêu tả vẻ đẹp của cuộc sống một cách sinh động, giúp con người cảm nhận một cách tinh tế, sâu sắc vẻ đẹp.

Bài 2 (trang 191 sgk ngữ văn 12 tập 2)

Văn bản Vợ nhặt:

    + Giá trị nhận thức: tái hiện chân thực thời kì đau thương của dân tộc khi chịu hai ách áp bức, bóc lột của thực dân và phát xít. Nạn đói năm 1945 cướp đi mạng sống của nhiều người.

    + Giá trị thẩm mĩ: khơi gợi niềm đồng cảm, thương cảm của người đọc đối với thân phận con người nghèo khó trong thời kì đất nước bị ngoại xâm.

    + Giá trị giáo dục: giáo dục lòng yêu nước, lòng thương người.

Bài 3 (trang 191 sgk ngữ văn 12 tập 2)

Cảm: chính là cảm nhận, tình cảm mà người viết gửi gắm, người đọc tiếp nhận. Cảm ở đây xuất phát từ tình cảm của con người

Hiểu: nắm được nội dung, tình cảm, hiểu được bản chất vấn đề, nắm được kiến thức.

Hiểu thuộc về nhận thức, khi người đọc nhận thức, nhìn nhận đúng đắn một tác phẩm cả về nội dung và nghệ thuật sẽ có cơ sở lí giải những ấn tượng, cảm xúc mà tác phẩm gợi ra.

Hy vọng phần soạn bài giá trị văn học và tiếp nhận văn học được biên tập bởi Tra Đáp Án giúp ích nhiều cho các bạn.

Tải một số tài liệu hay về giá trị văn học và tiếp nhận văn học:

TÀI LIỆU 1 – (Dàn ý + 3 mẫu)

——————————-

Tổng hợp soạn văn 12 đẩy đủ, súc tích nhất

Xem thêm tài liệu hay tại Tradapan.net